Çocuklarda Övgüye İhtiyaç Konusunda Anne Babaların Yaptığı 7 Hata
Çocuk yetiştirmenin kimsenin cebinde hazır bir reçetesi yok, ancak çoğumuz çocuklarımızı daha mutlu, daha özgüvenli ve başarılı bireyler olarak yetiştirmek istiyoruz. Böylece onları motive etmek, doğru davranışlarını pekiştirmek için sıkça başvurduğumuz araçlardan biri de övgü. Fakat, övgü vermek sanıldığı kadar kolay ve risksiz değil! Yanlış yapılan övgüler çocukların gelişimine faydadan çok zarar verebilir. Özellikle günümüz anne babalarının en fazla düştüğü tuzakların başında, çocukların övgüye olan ihtiyaçları konusundaki hatalar geliyor.
Çocuklar Gerçekten Ne Kadar Övgüye İhtiyaç Duyar?
Çocuğunuz için elbette yapılan başarıları takdir etmek, ona değerli hissettirmek önemlidir. Çünkü her çocuk koşulsuz sevilmeye ve kendini kıymetli hissetmeye ihtiyaç duyar. Ancak övgüyü bilinçsizce, abartılı veya tutarsız bir şekilde kullandığınızda, faydalı olmasını beklerken çocuğun gelişimini istemeden baltalayabilirsiniz. Peki, en çok yapılan 7 hatayı birlikte incelemeye ne dersiniz?
Anne Babaların Yaptığı En Sık 7 Hata
-
1. Aşırı ve Nedensiz Övgü Kullanmak
Bazı anne babalar “çok zekisin”, “her şeyin en iyisini sen yaparsın” gibi abartılı övgülerle çocuklarını motive etmek istiyor. Ancak merak etmeyin, çocuklar çok akıllı! Gerçekten hak etmedikleri bir övgü aldıklarında bunun samimiyetsiz olduğunun çok kısa sürede farkına varabiliyorlar. Araştırmalar, aşırı övgü alan çocuklarda özgüvenin ve motivasyonun azalabileceğini, hatta mükemmeliyetçilik eğiliminin oluşabileceğini gösteriyor. -
2. Sürekli Karşılaştırmalı Övgü Yapmak
“Sen abinden daha çalışkansın”, “Arkadaşların arasında en iyi sensin” şeklindeki karşılaştırmalı övgüler, çocuğunuzu başkalarıyla rekabet etmeye teşvik eder ama öz değer algısını zedeler. Her bireyin eşsiz olduğunu unutmamak gerekir. -
3. Yalnızca Sonuca Odaklı Övmek
Sadece sınavdan yüksek not aldığı, bir yarışmayı kazandığı zaman övülen çocuklar, başarıyı tek hedef olarak görüp süreci önemsememeye başlar. Oysa çocuğun harcadığı çabayı, gösterdiği azmi ve emeğini takdir etmek esas motivasyonu arttırır. -
4. Samimiyetsiz ve Otomatik Övgüler
Her davranışa “Aferin”, “Harikasın” demek bir noktadan sonra anlamsız hale gelir. Samimiyet eksik olduğu için çocuk, övgülere duyarsızlaşabilir. Duygusunuza uygun, duruma özel övgüler çok daha etkili olacaktır. -
5. Eleştiriye Kapalı Büyütmek
Hiç hata yapmıyor ya da kusurları görmezden geliyorsanız, çocuk gerçek dünyanın zorluklarına hazırlıksız olur. Her zaman överek, özgüveni kırılmasın diye eleştiriden kaçınırsanız; hata yapmayı öğrenemez, kendini geliştiremez. -
6. Başarıyı Şart Koşmak
“Bunu başarırsan seni daha çok severim”, ya da bir görevi yerine getirmeden övgü hak etmediğine dair yaklaşımlar çocukta koşullu sevgi algısı geliştirir. Oysa sevgi ve övgü, çocuğun varlığı için sunulmalıdır, sadece başarıya bağlı olmamalıdır. -
7. Gerektiğinde Geri Bildirim Vermemek
Olumlu veya olumsuz davranışlar karşısında hiç tepki vermemek, çocuğun neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlamasını zorlaştırır. Övgü kadar, açıklayıcı geri bildirimler de psikolojik gelişimi için gereklidir.
Doğru Övgü Nasıl Olmalı?
Bugün birçok psikolog ve çocuk gelişim uzmanı, övgünün niteliğini ve zamanlamasını vurguluyor. Aşağıdaki tablo, ideal övgü ile sıkça karşılaşılan yanlış övgü yaklaşımlarını bir arada görebilmenize yardımcı olacak:
| Yanlış Övgü | Doğru Övgü |
|---|---|
| Her davranışa otomatik “Aferin” demek | Spesifik davranışları örnekleyerek övmek (“Odana düzenli olman çok hoşuma gitti!”) |
| Sürekli başarıya odaklı övgü | Gösterdiği emek ve sürece odaklanmak (“Bu resmi çizerken çok dikkatli çalışmışsın”) |
| Karşılaştırmalı övgüler | Kendi gelişimini takdir etmek (“Dün yapamadığını bugün yapabildin, harika!”) |
| Samimiyetsiz, abartılı övgü | İçten, gerçek ve hissedilen övgü (“Sana güvendiğim için bu görevi sana verdim.”) |
Övgünün Etkilerinden Kısaca: Bilim Ne Diyor?
Bilimsel araştırmalar, övgünün çocuk gelişiminde hem psikolojik hem de akademik pek çok etki yarattığını gösteriyor. Örneğin; Columbia Üniversitesi’nden psikolog Carol Dweck’in bulgularına göre, sadece zekâya yapılan övgü, çocukların başarısızlıklara yaklaşımında olumsuz etkilere yol açarken; çabaya ve sürece yapılan övgü ise çocukları daha esnek, hata yapmaya ve öğrenmeye açık bireyler haline getiriyor.
Anne Babalara Pratik Öneriler
- Çocuğunuza övgü verirken davranışa odaklanın, genelleyici ifadelerden kaçının.
- Sürekli ve abartılı övgü yerine, sık aralıklarda ve gerçekçi övgüler kullanın.
- Başka çocuklarla kıyaslamadan her bireyin kendi gelişimini takdir edin.
- Başarıyı değil, çabayı ve süreçte gösterdiği azmi takdir edin.
- Övgüde samimi olun; çocuğunuzu olduğu gibi sevin, başarılarına koşul eklemeyin.
Sonuç: Dengeli ve Doğru Övgüyle Sağlıklı Gelişim
Her çocuk, doğru zamanda ve doğru şekilde verilen övgüyle büyür, güçlenir ve hayatta kendi değerini keşfeder. Siz de davranışlarınıza küçük dokunuşlar yaparak, çocuğunuzun gelişimine katkı sağlayacak güçlü bir ebeveyn olabilirsiniz!
