Çocuklarda başkasının yerine kendini koyma konusunda anne babaların yaptığı 7 hata

Çocuklarımızın empati kurma becerisi, onların sosyal ortamlarında başarılı, uyumlu ve anlayışlı bireyler olmaları için hayati bir rol oynar. Fakat bazı zamanlar, iyi niyetle hareket ediyor olsak da, empati gelişimini destekleme konusunda ebeveyn olarak yanlış adımlar atabiliyoruz. Çocuğumuzun başkasının yerine kendini koyma yeteneği; okuldaki arkadaş ilişkilerinden kardeş çatışmalarına kadar pek çok konuda belirleyici oluyor. Peki, anne babaların bu alanda sık yaptığı hatalar neler? Gelin, “Çocuklarda başkasının yerine kendini koyma konusunda anne babaların yaptığı 7 hata” başlığı altında, hem kendi yaklaşımlarımızı sorgulayalım hem de farkında olmadan gelişimin önünü nasıl kapattığımızı birlikte inceleyelim!

Neden Empati Becerisi Bu Kadar Önemli?

Empati kısaca, başkasının duygularını ve düşüncelerini anlamak diyebiliriz. Bir çocuğun okulda ya da evde yaşadığı bir problemde; “Onun yerinde olsam ne hissederdim?” sorusunu sorması, arkadaşlık ilişkilerini daha sağlıklı kurmasına, çatışmaları çözmesine, hatta verimli ders çalışmak için motivasyon bulmasına katkı sağlar.

Aşağıdaki tabloda, empati becerisine sahip çocukların hangi avantajlara sahip olabileceğini görebilirsiniz:

Anne Babaların Sıklıkla Yaptığı 7 Hata

Empati kazandırmak aslında bir süreç. Bu süreçte gözünden kaçırdığımız, farkında olmadan hepimizin tekrarladığı hatalar mevcut. İşte ebeveynlerin empati gelişimine zarar veren 7 önemli hata:

1. Kendi Çocukluğumuzla Onların Hayatını Aynı Görmek

Belki biz çocukken bazı şeyleri yaşamak zorunda kaldık; “Benim zamanımda kimse beni anlamazdı” diyerek kendi çocukluğumuzun eksiklerini çocuğumuzun üzerinde kapatmaya çalışabiliyoruz. Ancak çağ değişti, değerler evrildi, çocuklarımız bambaşka bir dünyada büyüyorlar. Bu nedenle onların hislerini küçümsemek veya kendi kuşağımızla kıyaslamak, empati gelişiminin önündeki en büyük engellerden biri.

2. Çocuğun Duygularını Küçümsemek veya Yok Saymak

“Bunda da ağlanacak ne var?” veya “Aman canım bunu da mı dert ettin?” gibi cümleler, çocuğun duygularının değersiz olduğunu hissettirir. Oysa duygular ciddiye alındıkça çocuklar kendini anlaşılmış hisseder; bu da başkalarının duygularını anlamanın ilk adımıdır.

3. Sorunu Hemen Çözmek ya da Müdahale Etmek

Çocuğun yaşadığı sorunu hemen çözüyor veya onu o durumdan hızla çekip çıkarıyorsak, aslında kendi başına düşünmesine fırsat bırakmıyoruz. Empati becerisi gelişmesi için, “Sence o arkadaşın şu anda ne hissediyor olabilir?” gibi sorularla rehberlik etmek daha doğrudur.

4. Kendi Bakış Açımızı Zorla Kabul Ettirmek

Ebeveyn otoritesinin önemli olduğuna inanıyor ve çocuklardan da sadece bizim penceremizden bakmalarını bekliyoruz. Ama unutmayın, çocuğun gözünden dünyaya bakmayı denemek, empati kültürünün en temel adımıdır.

5. Eleştirirken Yıkıcı Yöntemler Kullanmak

Çocuklarımız bir hata yaptığında çoğu zaman hızlıca eleştiriyoruz: “Sen nasıl böyle düşünemezsin?” Oysa ona sevgiyle yaklaşmak, olası davranışlarının başkalarını nasıl etkileyebileceğini sormak, empati geliştirmek için harika bir fırsattır.

6. Duygular Üzerine Hiç Konuşmamak

Bazı ailelerde duygular tabu gibi hiç konuşulmuyor. Oysa çocuğa duyguların normal ve kabul edilebilir olduğunu göstermek, onları isimlendirmesine yardımcı olmak empati becerisini körükler. Beraber bir film izlerken karakterlerin hislerini konuşmak ya da günlük olaylar sonrası “Sence nasıl hissetmiştir?” sorusu sormak çok değerli!

7. “Senin Yerinde Olsam…” Diyerek Kendimiz Odaklı Olmak

Empatiyi öğretmek isterken bazen “Senin yerinde olsam şöyle yapardım” diye cümleler kurarız. Oysa burada odak gene biz oluyoruz, çocuk değil. Onun yaşadığı duygu, düşünce ve deneyime saygı göstermek gerekiyor. Çocuğun kendi çözüm yollarını bulması için ona alan açmak her zaman daha sağlıklı sonuçlar verir.

Empatiyi Geliştirmek İçin Neler Yapılabilir?

• Ev içinde günlük duygu sohbetleri başlatın; gün sonunda herkes gününü anlatsın ve hislerini paylaşsın.
• Farklı bakış açılarını değerlendiren kitaplar veya filmler seçip, izledikten sonra karakterlerin neler hissetmiş olabileceklerini çocuklarınızla tartışın.
• Çocukların sosyal ortamlarda yaşadığı sorunlarda direkt çözüm yerine, rehberlik etmeye odaklanın. “Sen olsaydın ne hissederdin?” gibi sorular sorun.
• Oyun oynarken roller değiştirin, bir süreliğine çocuğunuzun rolünü üstlenin ve onun yerine düşünmeye çalışın. Bu tür yenilikçi yaklaşımlar hem sizin hem de çocuğunuzun dünyasına bakış açısı kazandırır.
• Duygusal bir durum karşısında çocuğunuzun duygularını kabul edin ve yargılamadan dinleyin.

Unutmayın

Çocuklarımızın empati kapasitesi; bizimle olan ilişkilerinde gördüğü, hissettiği ve deneyimlediği yaklaşımlar sayesinde büyür. Hatalar yapmak ebeveynliğin doğasında var fakat önemli olan bu hataları fark etmek ve farkındalıkla yeni adımlar atabilmek. Onların duygularına değer vererek, anlayışla yaklaşarak yepyeni bir nesil yetiştirmek sadece bizim ellerimizde!

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum empati kuramıyorsa ne yapmalıyım?

Öncelikle sabırlı olun. Empati becerisi zamanla gelişir. Duygular hakkında konuşmak, farklı bakış açılarını paylaşmak, kitap ve filmler yoluyla pratik yapmak çocuğunuza yardımcı olacaktır.

Empati eksikliği çocuğumun okul başarısını etkiler mi?

Evet, çünkü empati sosyal ilişkilerin ve grup içinde çalışmanın anahtarıdır. Arkadaş ilişkilerinde zayıflık, motivasyon kaybına ve dolayısıyla akademik performansta düşüşe neden olabilir. Bu konuda verimli ders çalışma ortamı yaratmak önemlidir.

Empatiyi evde nasıl pratik edebilirim?

Birlikte günlük olayları konuşabilirsiniz. Örneğin, bir markette sıra beklerken başka insanların neler hissedebileceği üzerine sohbetler başlatabilir ya da bir kitap okurken karakterlerin hangi duygular içinde olduğunu birlikte değerlendirebilirsiniz. Küçük yaşta oyunlarla rolleri değiştirmek de etkilidir.