Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), üye ülkelerin patojen paylaşımını düzenleyen kurallar üzerindeki müzakereleri uzatma kararı aldığını duyurdu. Bu gelişme, geçtiğimiz yıl onaylanan pandemi anlaşmasının ne zaman yürürlüğe gireceği konusunda endişeleri artırdı. Müzakerelerin merkezinde, pandemi riski taşıyan patojenlerin ülkeler arasında hızlı bir şekilde paylaşılmasını ve buna karşılık aşı, test ve tedavilere adil erişimin sağlanmasını hedefleyen bir sistem yer alıyor.
“Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı” (PABS) olarak adlandırılan bu düzenleme, halk sağlığı açısından tehlike oluşturan patojenlere ait verilerin ve örneklerin paylaşımını düzenlemenin yanı sıra, bu verilerden üretilen sağlık ürünlerine eşit erişim imkanı sunmayı amaçlıyor. PABS ile ilgili bir uzlaşma sağlanmadan, pandemi anlaşmasının uygulanması mümkün görünmüyor. Söz konusu anlaşmanın amacı, COVID-19 pandemisi sonrası gelecekteki sağlık krilerine daha etkin bir yanıt vermek.
DSÖ, pandemi anlaşmasını Mayıs 2025’te gerçekleştirilen Dünya Sağlık Asamblesi’nde kabul etmişti. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, müzakerelerde bazı ilerlemeler kaydedildiğini ancak sürecin hızlandırılması gerektiğini ifade etti. Ghebreyesus, “Bir sonraki pandeminin ‘olup olmayacağı’ değil, ‘ne zaman olacağı’ sorusuyla karşı karşıyayız” şeklinde uyarıda bulundu.
Müzakere sonuçlarının mayıs ayı sonunda yapılacak olan Dünya Sağlık Asamblesi’ne sunulması planlanıyor. Üye ülkelerden, görüşmelerin devam etmesine onay verilmesi istenecek. Olası bir anlaşmanın en erken 2026’daki özel oturumda veya 2027’deki asamblede yeniden ele alınması bekleniyor. Üye ülkeler, ana pandemi anlaşmasını kabul ederken PABS konusunu ayrı tutmuştu; bu durum, patojen paylaşımı ve karşılıklı faydalar konusundaki derin görüş ayrılıklarını işaret ediyor.
